Futsal Việt Nam vào top 20 thế giới: mức tăng lớn nhất toàn cầu và vết nứt mang tên Indonesia

Trận hòa 3-3 trước Thái Lan tại giải giao hữu tổ chức ở Thái Lan tháng 8 vừa qua là lần đầu tiên sau nhiều năm theo dõi futsal tôi phải bật lại băng ghi hình ba lần. Không phải để xem một pha bóng đẹp. Tôi muốn kiểm tra một chi tiết cụ thể: bàn gỡ hòa của Việt Nam đến ở phút thứ mấy, và sau đó hàng thủ còn giữ được cấu trúc xoay người hay đã vỡ thành phản ứng bản năng. Việt Nam khép giải với thành tích bất bại: hai thắng, hai hòa, 11 bàn ghi được, 7 bàn thua. Trong đó có trận hòa 2-2 trước Nga — đội đang xếp thứ 7 thế giới — và trận hòa 3-3 trước Thái Lan, đội thứ 11. Hai chiến thắng còn lại trước New Zealand (4-1) và Afghanistan (2-1) không thuyết phục bằng. Từng ấy dữ liệu đủ để FIFA cộng cho Việt Nam 19,49 điểm, mức tăng lớn nhất trong toàn bộ cửa sổ xếp hạng tháng 9, đưa đội lên vị trí thứ 20 thế giới, tăng hai bậc. Nhưng nếu chỉ đọc tiêu đề "Việt Nam lên thứ 20 thế giới", người ta sẽ bỏ qua dòng quan trọng nhất trong bảng xếp hạng. Đó là Indonesia. Tháng 5 vừa qua, lần đầu tiên trong lịch sử, Indonesia vượt Việt Nam trên bảng xếp hạng futsal nam của FIFA. Không phải một lần nhảy tạm thời rồi rơi lại. Bảng xếp hạng tháng 9 xác nhận điều đó: Indonesia đứng thứ 14, Việt Nam thứ 20. Thái Lan thứ 11. Futsal nam Đông Nam Á đã chuyển từ cấu trúc hai cực Thái Lan — Việt Nam sang cấu trúc ba cực Thái Lan — Indonesia — Việt Nam, và Việt Nam đang đứng ở vị trí cuối cùng của nhóm đó. Đây là điểm mà hầu hết các bản tin trong nước xử lý quá nhanh. Họ dừng ở con số 20, ở mức tăng 19,49 điểm, ở thành tích bất bại. Họ không đặt cạnh nhau hai lộ trình kiếm điểm hoàn toàn khác nhau. Tôi đã dành vài ngày đối chiếu hai con đường. Indonesia tăng 10 bậc để lên thứ 14 nhờ hai trận chung kết: một ở giải vô địch futsal châu Á, một ở giải vô địch futsal Đông Nam Á. Đó là các trận đấu thuộc hệ thống thi đấu chính thức, có trọng số cao. Việt Nam tăng hai bậc nhờ một giải giao hữu kéo dài bốn trận. Trong bảng xếp hạng kiểu Elo, điểm số phụ thuộc vào khoảng cách thứ hạng giữa hai đội và trọng số của giải đấu. Một trận hòa trước đội thứ 7 thế giới mang lại điểm rất lớn cho đội thứ 22. Một trận chung kết châu lục mang lại điểm lớn hơn nữa — nhưng phải thắng mới đi được tới đó. Số liệu không biết nói dối, nhưng chúng bị kéo giãn bởi những ngón tay rất quen với việc đánh tráo trọng số. Nói thẳng: thành tích 20 thế giới của Việt Nam là thật, được FIFA xác nhận, không thể tranh cãi. Nhưng nó được xây trên một mẫu bốn trận trong một cửa sổ bốn tháng. Indonesia xây vị trí thứ 14 trên hai trận chung kết ở hai đấu trường khác nhau. Nếu đặt hai lộ trình cạnh nhau trên cùng một mặt phẳng, lộ trình của Indonesia có nền móng chắc hơn. Tôi không viết điều này để hạ thấp đội tuyển. Tôi viết vì đã đến lúc phải tách bạch giữa thành tích trên sân và chất lượng hệ thống phía sau nó. Có một điểm nữa trong bản tin mà người đọc nên chú ý: Việt Nam giành vị trí á quân, nhưng không có thông tin nào cho biết ai vô địch, tỷ số trận chung kết là bao nhiêu, hay Việt Nam có thua trận quyết định hay không. Một đội về nhì mà không rõ trận cuối diễn ra thế nào là một khoảng trống thông tin, không phải một thành tích trọn vẹn. Trong suốt bốn trận, không một cầu thủ nào được nêu tên. Với một giải đấu có 11 bàn thắng, việc không có bất kỳ cá nhân nào được nhắc đến khiến người ta không thể đánh giá liệu sức tấn công đến từ hệ thống hay từ một hai chân sút cụ thể. Đó là dữ liệu bị thiếu, và tôi ghi nhận nó như một khoảng trống, không phải một lời khen. Về phía ban huấn luyện, HLV Diego Giustozzi được nêu tên như kiến trúc sư của toàn bộ thành tích. Ông là HLV người Argentina, đến từ trường phái futsal Nam Mỹ — nơi xoay người theo cấu trúc, kiểm soát bóng có tổ chức và phòng ngự theo vị trí là nền tảng. Việc bổ nhiệm một HLV ngoại ở cấp đội tuyển quốc gia futsal không phải chuyện nhỏ. Ở Đông Nam Á, đó thường là khoản chi lớn nhất trong ngân sách một chương trình futsal quốc gia. Nhưng bản tin không cung cấp bất kỳ con số nào: không có giá trị hợp đồng, không có thời hạn, không có điều khoản gia hạn. Không có số liệu về ngân sách Liên đoàn Bóng đá Việt Nam dành cho futsal, không có số liệu về tài trợ giải trong nước, không có số liệu về quỹ lương. Tờ giấy trắng vẫn còn đó, nhưng dòng tiền đã đổi đường chảy từ lâu trước khi người ta kịp ký tên. Điều đó có nghĩa là: chúng ta biết Việt Nam tăng 19,49 điểm, nhưng không biết mức tăng đó được nuôi bằng nguồn lực nào, có tái lặp được không, hay phụ thuộc vào một hợp đồng HLV sắp hết hạn. Trong nghề của tôi, một thành tích không có cấu trúc tài chính đi kèm là một thành tích có thể đảo chiều. Còn về đội tuyển futsal nữ: Việt Nam giữ vị trí thứ 11 thế giới, thứ hai Đông Nam Á sau Thái Lan (thứ 7). Đây là một vị trí ổn định và đáng ghi nhận. Nhưng cần đặt nó đúng chỗ: số lượng quốc gia tham gia futsal nữ trên toàn cầu ít hơn nhiều so với futsal nam, nên một vị trí thứ 11 ở đây phản ánh một kim tự tháp cạnh tranh mỏng hơn. Vị trí thứ 11 của đội nữ không nên được đọc ngang hàng với vị trí thứ 20 của đội nam. Quay lại câu hỏi trung tâm. Điều gì sẽ xảy ra vào ngày 11 tháng 12 — ngày FIFA công bố bảng xếp hạng tiếp theo? Nếu Việt Nam không thi đấu thêm trận nào có trọng số giữa tháng 9 và tháng 12, điểm số gần như chắc chắn sẽ giảm hoặc giữ nguyên. Trong cùng khoảng thời gian đó, Indonesia có thể tiếp tục tích điểm từ các đấu trường chính thức. Vị trí thứ 20 của Việt Nam, vì thế, đang nằm trong vùng "thời gian vay". Nó có giá trị thật cho việc phân nhóm hạt giống ở các giải AFC, nhưng giá trị đó phụ thuộc vào việc đội có giữ được nó hay không. Khán đài hát vang niềm tin, nhưng tài liệu ở phòng họp liên đoàn thì lại thì thầm về những điều khoản không bao giờ được công bố — ở đây là lịch thi đấu, hợp đồng HLV, và ngân sách phát triển lứa trẻ. Tôi chỉ tin vào những gì còn in dấu trên văn bản. Văn bản hiện có ghi rõ: Việt Nam thứ 20 thế giới, tăng 19,49 điểm, bất bại bốn trận, á quân một giải giao hữu, đứng sau Thái Lan và Indonesia ở Đông Nam Á. Văn bản chưa có: tên một cầu thủ, tỷ số trận chung kết, thời hạn hợp đồng của Giustozzi, ngân sách futsal quốc gia. Khoảng trống giữa hai danh sách đó là nơi câu chuyện thật sự bắt đầu. Và cho đến ngày 11 tháng 12, bất kỳ ai nói chắc rằng Việt Nam đã trở thành thế lực futsal tầm cỡ thế giới đều đang đọc một nửa tài liệu.