U23 Việt Nam trước ngày 22 tháng 9: Cánh cửa mở ra từ chiến thắng của U23 Uzbekistan

Phút 48, trên khán đài sân vận động ở Nagoya, tôi ghi vào sổ tay: Fayzullaev Ruziboy, thẻ vàng thứ hai. Mười hai phút trước đó, Bakhromov Sardorbek vừa đưa U23 Uzbekistan vượt lên bằng một cú dứt điểm từ ngoài vòng cấm. Khoảnh khắc cầu thủ ấy rời sân không hề ồn ào. Không vây quanh trọng tài, không tranh cãi. Chỉ một cái lắc đầu rất khẽ và một dáng người đi bộ dọc đường biên trong ánh đèn chiếu muộn.

Tôi ngồi lại thêm bốn mươi phút. Không phải vì trận đấu còn hấp dẫn. U23 Kuwait gần như đã buông từ lâu. Tôi ngồi lại vì một lý do khác: ngày 22 tháng 9 tới, đội bóng mà tôi theo dõi suốt nhiều năm sẽ bước vào sân, và một phần số phận của họ vừa được quyết định bởi một trận cầu không có họ.

Bảng C đang ở đâu

Sau hai lượt trận, U23 Uzbekistan có 6 điểm và đã chắc suất đi tiếp. U23 Việt Nam đứng nhì với 4 điểm. U23 Kuwait mới giành 1 điểm. Lượt cuối diễn ra ngày 22 tháng 9, và U23 Việt Nam nắm trong tay hai con đường: một là không thua Uzbekistan, hai là Kuwait không thắng được Philippines.

Cấu trúc hai đường ấy nghe có vẻ an toàn. Nó làm nhẹ đi áp lực tuyệt đối của một trận quyết định. Nhưng ở tuổi 68, tôi đã xem đủ nhiều những bảng đấu kiểu này để biết rằng con đường thứ hai luôn là con đường nguy hiểm nhất. Khi một đội bóng biết mình có thể đi tiếp mà không cần thắng, họ bắt đầu đá như thể đang giữ một thứ gì đó trong tay. Và bóng đá trừng phạt rất nhanh những bàn tay nắm quá chặt.

Cần nói thẳng một điều về nguồn dữ liệu. Tôi không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có chỉ số pressing, không có số liệu kiểm soát bóng của U23 Việt Nam ở giải này. Những gì tôi có chỉ là bảng điểm, lịch thi đấu, và một trận đấu tôi vừa xem. Tôi già rồi, nên tôi đủ kiên nhẫn để chờ một mùa bóng trưởng thành, và cũng đủ già để không bịa ra những con số mình không có.

Điều trận đấu thực sự kể

U23 Uzbekistan thắng 2-0. Nhưng cách họ thắng mới là thứ đáng ghi.

Bàn đầu tiên đến từ một cú sút ngoài vòng cấm. Bàn thứ hai đến ở phút 36, từ một cầu thủ băng xuống phía sau hàng thủ Kuwait. Hai bàn, hai cơ chế hoàn toàn khác nhau. Đây là điểm quan trọng nhất và cũng dễ bị bỏ qua nhất. Một đội bóng phá vỡ đối thủ bằng hệ thống sẽ lặp lại cùng một kiểu bàn thắng. Một đội bóng chỉ có chất lượng cá nhân sẽ ghi bàn bằng nhiều cách khác nhau, bởi mỗi bàn là một khoảnh khắc riêng lẻ chứ không phải kết quả của một cỗ máy.

U23 Uzbekistan không áp đặt thế trận theo kiểu hệ thống. Họ thắng bằng những khoảnh khắc cá nhân, và khi những khoảnh khắc ấy đến sớm, trận đấu khép lại trước khi nó thực sự bắt đầu.

Người tạo ra các khoảnh khắc ấy là Bakhromov Sardorbek, với hai bàn và thêm một lần đưa bóng trúng xà ngang. Một mình anh ta tạo ra ba cơ hội rõ rệt trong một trận. Với một đội U23, đó vừa là tài sản vừa là lời cảnh báo. Tài sản, vì một cá nhân biết ghi bàn luôn là thứ quý. Cảnh báo, vì phụ thuộc vào một người nghĩa là chỉ cần một hậu vệ làm tốt nhiệm vụ kèm người, cả hệ thống tấn công sẽ tối sầm.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu trẻ của tôi, những đội bóng sống bằng khoảnh khắc cá nhân thường gặp khó đúng vào lúc đối thủ chủ động nhường bóng và lùi sâu. Trận gặp U23 Việt Nam có thể sẽ diễn ra theo đúng kịch bản ấy.

Phía Kuwait, vấn đề nằm ở hàng thủ. Bị đánh vỡ ở phút 36 bằng một pha băng xuống sau lưng, sau khi đã thủng lưới từ trước đó, cho thấy tuyến dưới của họ không hề điều chỉnh. Một hàng thủ bị khoan sau lưng thường là hàng thủ dâng cao hoặc giữ cự ly trung bình và bước lên thiếu đồng bộ. Tôi chỉ có hai tình huống để nhìn, nên không dám khẳng định đó là mô thức. Nhưng hai lần trong ba mươi sáu phút là hai lần quá nhiều để gọi là ngẫu nhiên.

Và rồi hiệp hai đổi chiều

Sau giờ nghỉ, U23 Uzbekistan chùng xuống. Cách diễn đạt trong ghi chép của tôi là có phần lơi lỏng. Họ dẫn hai bàn, họ biết Kuwait khó lòng gỡ, và họ bắt đầu chơi thứ bóng đá an toàn. Rồi đến phút 48, Fayzullaev Ruziboy nhận thẻ vàng thứ hai và rời sân.

Đây là dữ kiện quan trọng nhất của cả trận, theo nghĩa nó ảnh hưởng trực tiếp đến ngày 22 tháng 9. Một tấm thẻ vàng thứ hai trong cùng một trận đồng nghĩa với việc cầu thủ ấy gần như chắc chắn vắng mặt ở lượt tiếp theo. Nếu Fayzullaev là mắt xích kiểm soát tuyến giữa của Uzbekistan, đội bóng ấy sẽ bước vào trận gặp U23 Việt Nam mà thiếu một phương án điều tiết bóng.

Nhưng hãy cẩn thận với cách đọc này. U23 Uzbekistan đã chắc suất đi tiếp, nghĩa là đội hình ra sân ngày 22 tháng 9 là một ẩn số thật sự, và ẩn số ấy không tự động nghiêng về phía có lợi cho Việt Nam. Một đội bóng đã hoàn thành mục tiêu có thể xoay tua và tỏ ra nhạt nhòa. Cũng có thể tung vào sân những cầu thủ trẻ không còn gì để mất và đá với sự tự do mà đội hình chính không có.

Người ta nhìn thấy hào quang, tôi lại nhìn thấy những tấm lưng thầm lặng. Với Uzbekistan, những tấm lưng ấy là các cầu thủ dự bị đang chờ cơ hội. Với Việt Nam, đó là một hàng thủ sẽ phải chịu áp lực trong im lặng suốt chín mươi phút.

Còn một chi tiết nữa mà tôi ghi lại rồi gạch chân hai lần: Uzbekistan chơi thiếu người suốt hơn bốn mươi phút cuối và vẫn giữ sạch lưới. Với Kuwait thì điều đó chưa nói lên nhiều. Với một đối thủ biết tấn công, nó nói lên rất nhiều.

Góc nhìn ngược: cánh cửa mở ra không có nghĩa là căn phòng trống

Cách đóng khung phổ biến sau trận đấu này là: Uzbekistan thắng, thế là U23 Việt Nam có cơ hội. Về mặt số học, điều đó đúng. Về mặt tâm lý thi đấu, nó nguy hiểm hơn nhiều so với vẻ ngoài.

Cái bẫy mang tên chỉ cần một điểm đã hạ gục nhiều đội bóng trẻ hơn nhiều đội bóng già. Khi mục tiêu chuyển từ ghi bàn sang không thủng lưới, đội bóng tự động lùi tuyến, giảm số người tham gia tấn công, và trao quyền kiểm soát nhịp độ cho đối thủ. Với một đội đã hết động lực như Uzbekistan, việc trao nhịp độ có thể không đáng ngại. Nhưng cũng có thể là cách nhanh nhất để nhận một bàn thua ở phút thứ tám mươi.

Điều đáng chú ý là chính nội dung bài viết gốc, ở phần thân, đánh giá Uzbekistan mạnh hơn. Tiêu đề nói về cơ hội, phần thân nói về một đối thủ trên cơ. Khoảng cách giữa hai điều đó là nơi kỳ vọng bị đẩy lên quá cao.

Ở đây còn một khoảng trống nữa mà tôi không muốn che: quy định xếp hạng khi bằng điểm chưa được nêu rõ. Hiệu số đối đầu hay hiệu số bàn thắng, thứ tự nào được ưu tiên? Không có dữ kiện ấy, mọi mô phỏng kịch bản vòng bảng đều chỉ mang tính tạm thời. Trong bóng đá, có những chiếc ô trong mưa không ai thấy, chỉ thấy người đứng dưới hết mưa. Ban huấn luyện U23 Việt Nam phải là người cầm ô, chứ không phải người đứng chờ trời tạnh.

Cần nhớ gì trước ngày 22 tháng 9

Có hai tín hiệu cụ thể mà tôi sẽ theo dõi. Thứ nhất là cửa sổ sau giờ nghỉ. Uzbekistan đã chùng xuống rõ rệt trong hiệp hai và còn chơi thiếu người suốt hơn bốn mươi phút. Đó là khoảng thời gian mà một đội bóng biết pressing có thể tạo ra khác biệt. Thứ hai là khoảng trống sau lưng hàng thủ: Kuwait để thủng lưới đúng theo cách ấy, và nếu Uzbekistan vẫn giữ cách đá dâng cao tương tự, Việt Nam có quyền thử.

Vấn đề của U23 Việt Nam không nằm ở đối thủ. Nó nằm ở chính cách họ chọn bước vào trận đấu. Đá để thắng và đá để không thua là hai trận đấu khác nhau, dù cùng một đối thủ, cùng một sân, cùng một ngày.

Tôi sẽ có mặt ở Nagoya. Tôi vẫn mang theo cuốn sổ cũ, vẫn ghi từng pha lùi về của các tiền vệ mà không ai nhớ tên. Dưới lớp bụi phố thị, tôi vẫn tìm thấy những viên ngọc chưa ai kịp nhìn. Và đôi khi, viên ngọc ấy chỉ là một cầu thủ trẻ dám giữ bóng ở phút thứ tám mươi tám, trong khi cả khán đài đang cầu mong cậu ta đá ra biên.