Teqball và Karate: Hai tấm HCĐ của Việt Nam tại Asiad 20

Ba giờ sáng ở Nha Trang, chiếc quạt trần quay đều trên đầu, tôi ngồi trước màn hình nhỏ theo dõi trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ Teqball. Quả bóng lăn qua mặt bàn cong, nảy lên rồi rơi xuống, và Nguyễn Hoàng Minh Tân đưa chân đỡ nhẹ như đang dỗ một đứa trẻ ngủ. Bên kia lưới, Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ căng người trong ánh đèn nhà thi đấu. Tỷ số khép lại 2-0. Tiếng còi vang lên, và tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20 thuộc về một môn thể thao mà phần lớn khán giả trong nước vẫn còn ngập ngừng khi gọi tên.

Tôi đã ngồi đủ nhiều buổi sáng như thế để biết người ta thường nhớ sai khoảnh khắc. Người ta nhớ tấm huy chương. Còn tôi, tôi nhớ bàn chân của Minh Tân trước đường bóng thứ hai.

Teqball chào đời ở Hungary năm 2026 trên một mặt bàn uốn cong, nơi người chơi chỉ được chạm bóng bằng chân, đùi, ngực và đầu. Không dùng tay. Mặt bàn cong khiến quỹ đạo bóng không bao giờ lặp lại, buộc người chơi phải đọc nhịp thay vì học thuộc động tác. Môn này lần đầu góp mặt trong chương trình thi đấu của một kỳ Asiad tại Asiad 20, và đó là lý do nó vừa là cơ hội, vừa là cái bẫy.

Cơ hội nằm ở chỗ các cường quốc thể thao châu lục chưa kịp đầu tư vào nó. Cái bẫy nằm ở chỗ chính vì thế, khoảng cách giữa các đoàn bị nén lại, và một tấm huy chương ở đây không nói lên nhiều điều về hệ thống phía sau nó.

Việt Nam bước vào nội dung đôi nam nữ với cặp Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi. Tôi chưa từng xem hai người tập cùng nhau ngoài đời, nhưng qua vài thước phim ghi lại từ các giải khu vực, có một chi tiết khiến tôi dừng lại lâu: cặp này gần như không nói với nhau trong lúc bóng đang lăn. Họ di chuyển bằng mắt. Khi một người dạt ra biên để mở góc, người kia đã có mặt ở trung lộ trước đó nửa nhịp. Kiểu phối hợp ấy không hình thành từ một buổi họp chiến thuật. Nó hình thành từ hàng trăm buổi tập lặp lại đến mức nhàm chán, nơi hai con người học cách tin nhau mà không cần lời.

Ở trận tranh HCĐ, cặp Việt Nam thắng 2-0, nhưng tỷ số không kể hết câu chuyện. Hiệp đầu, hai tay vợt Ấn Độ ép bóng sâu về góc phải, nơi Gia Nghi thường phải xoay người nhiều nhất. Cô chọn không đối đầu trực diện. Cô hạ thấp nhịp, đẩy bóng bổng hơn một chút, đủ để Minh Tân kịp băng vào. Cách xử lý đó không đẹp. Nó chỉ hiệu quả. Và trong một môn mà mặt bàn uốn cong làm cho mọi quỹ đạo trở nên khó đoán, sự hiệu quả là thứ xa xỉ.

Hiệp hai, Ấn Độ đổi cách đánh, đẩy Beg Mohamed Anas Imran lên cao để chặn quỹ đạo bóng đập qua đầu. Minh Tân trả lời bằng ba đường bóng liên tiếp xuống sát chân bàn. Tôi đếm ba lần bóng chạm mép cong. Cả ba đều nảy về phía sân đối phương. Điều quyết định tấm HCĐ không phải là kỹ thuật đỉnh cao, mà là khả năng đọc nhịp nhanh hơn đối thủ chừng một phần tư giây.

Tôi đếm nhịp bóng nảy trên mặt bàn như đếm hơi thở của một tập thể đang cùng thở. Tiếng bóng chạm gỗ nghe khô, đều, không hào nhoáng. Nó làm tôi nhớ đến những buổi sáng ngoài sân tập, khi chưa có ai ngồi trên khán đài và mọi thứ vẫn còn là bản nháp.

Chưa đầy vài giờ sau, ở nội dung đôi nam, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq trong trận tranh HCĐ sáng 20/9. Tôi không xem trực tiếp trận ấy. Tôi chỉ đọc lại bốn dòng kết quả. Nhưng bốn dòng ấy đủ để nhận ra một quy luật quen thuộc của thể thao Việt Nam: khi cánh cửa mở ra ở một môn mới, chúng ta ùa vào bằng nhiệt huyết, rồi để vuột mất ở đúng cái khoảnh khắc cần kinh nghiệm trận mạc nhất.

Buổi sáng cùng ngày, ở nhà thi đấu Karate, Bùi Ngọc Nhi bước vào nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Trận mở màn, cô gặp Ono Maho của Nhật Bản và thua 0-5. Với một võ sĩ Kata, tỷ số ấy không hẳn là thua non. Ono Maho thi đấu trên sân nhà, trước khán đài cổ vũ cho chính mình. Ngọc Nhi biết điều đó trước khi bước ra.

Nhịp của một bài Kata không đo bằng giây, mà đo bằng hơi thở. Người tập thở ra ở chỗ nào, siết lại ở chỗ nào, dừng bao lâu trước cú đánh quyết định. Giám khảo không chấm từng động tác riêng lẻ, họ chấm sự thống nhất giữa hơi thở và chuyển động. Thua 0-5 trước Ono Maho, Ngọc Nhi bước xuống, uống một ngụm nước, rồi đứng chờ ở khu vực sau sân. Không có gì để xem ở đó. Chỉ có một cô gái đứng yên.

Có một năm, tôi dành gần một tuần ngồi ở góc nhà thi đấu của một giải trẻ, chỉ để quan sát những võ sĩ chờ lượt. Người vừa thua trận đầu thường rơi vào hai kiểu. Kiểu thứ nhất ngồi xuống, cúi mặt vào điện thoại, tự tách mình khỏi cuộc thi. Kiểu thứ hai đứng im và mấp máy môi. Ngọc Nhi thuộc kiểu thứ hai. Cô chạy lại bài Kata trong đầu, bằng hơi thở, trong khi những người xung quanh còn đang bận tiếc cho cô.

Rồi cô gặp Choi Haeun của Hàn Quốc. 5-0. Rồi Leong Wai Yee Shannon của Singapore. 4-1.

Hai trận, hai tỷ số, một tấm HCĐ. Đọc kết quả thì đơn giản. Nhưng đằng sau những con số ấy là một buổi sáng mà một nữ võ sĩ phải làm hai việc cùng lúc: đánh bại đối thủ trước mặt, và đánh bại ký ức về trận thua vừa rồi. Việc thứ hai khó hơn nhiều, và nó không xuất hiện trên bảng điểm.

Tại Asiad 20, Ngọc Nhi vẫn còn cơ hội giành thêm huy chương. Cô cùng các đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Đó là một cột mốc đáng theo dõi, không phải vì đối thủ, mà vì cách một võ sĩ vừa vượt qua cú sốc cá nhân hòa nhịp với tập thể.

Sau gần nửa ngày thi đấu, bảng tổng sắp huy chương đã định hình. Đoàn Trung Quốc vươn lên dẫn đầu với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ; vận động viên Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ mang về tấm HCV đầu tiên cho đoàn này. Chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp từ thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm đứng thứ chín với 2 HCĐ.

Nhìn vào bảng ấy, một người làm nghề như tôi phải tự nhắc mình đừng vội. Thứ hạng ở ngày đầu tiên của một kỳ đại hội châu lục chưa nói lên điều gì về chặng đường phía trước. Nhưng cách chúng ta giành huy chương thì có.

Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng một điều mà không khí truyền thông trong nước đang đi lệch. Hai tấm HCĐ của Việt Nam ngày hôm ấy đến từ hai môn rất khác nhau về bản chất. Teqball là môn mới, chưa có hệ thống đào tạo, chưa có giải quốc gia quy mô lớn, chưa có giáo án cho trẻ em. Karate thì ngược lại: hàng chục năm đầu tư, một hệ thống võ đường trải khắp các tỉnh, và những lứa võ sĩ được tuyển từ năm mười hai tuổi.

Người ta đang reo mừng tấm huy chương ở môn mới như một biểu tượng của sự bắt nhịp nhanh. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: chính những môn mới là nơi thành tích dễ đến nhất, và cũng dễ tan biến nhất. Khi Teqball được đưa vào Asiad, nó mở ra một cửa sổ. Cửa sổ ấy sẽ khép lại nhanh chóng, ngay khi các đoàn lớn nhận ra giá trị huy chương của nó và bắt đầu đổ tiền. Lúc đó, nếu không có hệ thống phía sau, chúng ta sẽ đứng nhìn từ bên ngoài.

Ngược lại, tấm HCĐ Kata của Ngọc Nhi mới là thứ đáng để suy nghĩ lâu hơn. Nó đến từ một cấu trúc đã tồn tại, đã được nuôi bằng nhiều thế hệ, và có khả năng sinh ra những tấm huy chương tiếp theo. Một cấu trúc như thế không hấp dẫn truyền thông bằng một môn thể thao mới lạ, nhưng nó là thứ trụ lại được sau khi mọi ồn ào lắng xuống.

Có một cách nghĩ khác cũng nên được đặt lên bàn. Chúng ta thường gọi môn mới là "cơ hội vàng", mà quên rằng cơ hội vàng dành cho tất cả mọi người, không riêng ai. Ấn Độ, Iraq, Singapore, Nepal đều đứng ở cùng vạch xuất phát với chúng ta. Thắng ở đó không chứng minh rằng chúng ta giỏi hơn về nền tảng. Nó chỉ chứng minh rằng trong khoảnh khắc ấy, hai cá nhân cụ thể đã đọc nhịp tốt hơn người đối diện.

Và tôi vẫn giữ nguyên niềm tin cũ của mình, thứ đã theo tôi suốt mấy chục năm cầm bút: nhịp đập thật nhất không nằm trên khán đài, mà nằm dưới chân những buổi tập sớm. Huy chương chỉ là tiếng vang của một quá trình diễn ra ở nơi không ai quay phim.

Ở tuổi 62, tôi học được rằng thời gian không làm cho một đoàn thể thao già đi, nó chỉ làm câu chuyện dày thêm. Asiad 20 mới đi qua nửa ngày đầu tiên. Phía trước còn những nội dung mà đoàn Việt Nam được đánh giá cao hơn.

Trong khoảng thời gian trống giữa hai buổi thi đấu, tôi sẽ quay lại xem đoạn tứ kết Kata đồng đội nữ gặp Nepal ngày 22/9. Không phải để xem huy chương. Mà để xem cách một nữ võ sĩ vừa đi qua cú sốc cá nhân đứng cạnh đồng đội — nhịp của cá nhân có chịu hòa vào nhịp của tập thể hay không. Nếu có, chúng ta sẽ biết mình đang xây một cấu trúc. Nếu không, chúng ta chỉ đang gom những khoảnh khắc.