Lá thư cải tổ của Infantino và bài toán 211 phiếu trước đại hội FIFA tháng 3/2026

Ngày 19 tháng 9 năm 2026, 211 liên đoàn thành viên của FIFA nhận được cùng một lá thư, ký tên Gianni Infantino. Không có thông cáo báo chí đi kèm, không có cuộc họp báo nào được triệu tập trong ngày, không có bản dịch chính thức nào được phát đi trước. Sáng hôm sau, từ Frankfurt, chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Đức Bernd Neuendorf trả lời công khai: “Tôi xem lá thư của Gianni Infantino là một nước đi minh bạch nhằm bảo đảm việc tái đắc cử của ông ấy vào năm sau.” Tôi có thói quen đọc giờ gửi văn bản trước khi đọc nội dung. Mùa thu năm 2026, khi lần đầu được phân công theo chân một đội bóng ở giải vô địch quốc gia, tôi học được rằng một thông cáo nội bộ phát đi lúc mười giờ đêm hiếm khi nhằm giải thích cho ai cả. Nó nhằm chốt xong trước phiên họp tám giờ sáng hôm sau. Một lá thư gửi đủ 211 người nhận, không gửi lẻ, không kèm phụ lục, thường có hai mục đích: mục đích được viết ra trên giấy, và mục đích nằm ở thời điểm gửi. Trong lá thư mà Reuters tiếp cận được, ông Infantino đề nghị một cuộc rà soát độc lập đối với quy trình ra quyết định của FIFA. Ông nói sẽ đề xuất tham vấn với các liên đoàn châu lục, các hiệp hội thành viên và những bên liên quan khác về việc củng cố quy trình ấy. Ông cũng cam kết rằng quan điểm của một hiệp hội thành viên trong các vấn đề quản trị sẽ không ảnh hưởng tới cách FIFA đối xử với hiệp hội đó, và các chương trình phát triển cùng quỹ đoàn kết vẫn tiếp tục theo đúng quy định hiện hành. Đoạn cuối là đoạn đáng đọc lại hai lần. Nó không nằm trong phần cải tổ. Nó nằm ở phần bảo hiểm. Bốn tháng trước đó, FIFA đã phải rút lại một kế hoạch gây tranh cãi: bán 20 phần trăm cổ phần trong bản quyền thương mại của tổ chức, bao gồm cả World Cup, cho các nhà đầu tư tư nhân. Kế hoạch bị gác lại vào tháng 7 năm 2026 sau phản ứng dữ dội và những lời dọa tẩy chay. UEFA, Liên đoàn Bóng đá châu Á và CONCACAF cùng nói rằng ở mọi giai đoạn đã không có bất kỳ cuộc tham vấn nào với các liên đoàn châu lục, rằng chủ tịch đã hành động một mình. UEFA đi xa hơn khi tuyên bố tổ chức này đã mất niềm tin vào chủ tịch đương nhiệm và một sự thay đổi lãnh đạo là cần thiết. Đại hội bầu chủ tịch FIFA diễn ra vào tháng 3 năm 2026. Các nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận nói với Reuters hồi đầu tháng Chín rằng ông Infantino vẫn có đủ phiếu để thắng. Chính vì vậy, phe đối lập chuyển mục tiêu từ việc hạ bệ ông sang việc thu hẹp quyền lực của ông. Muốn hiểu lá thư, cần hiểu cơ chế bỏ phiếu đứng sau nó. FIFA có 211 liên đoàn thành viên, mỗi liên đoàn một phiếu tại đại hội. UEFA nắm 55 phiếu. Châu Phi nắm 54. Châu Á nắm 47. Ba khối đó cộng lại là 156 phiếu, đã gần ba phần tư số phiếu cần để bầu một chủ tịch đương nhiệm. Nhưng ba khối ấy không có cùng một túi tiền. Doanh thu của bóng đá châu Âu lớn hơn phần còn lại của thế giới cộng lại, trong khi một liên đoàn quốc gia ở châu Đại Dương có thể có ngân sách hoạt động hằng năm nhỏ hơn tiền lương một tuần của một cầu thủ dự bị ở Premier League. Phiếu thì bằng nhau. Tiền thì không. Nguồn thu lớn nhất mà một liên đoàn nhỏ nhận từ FIFA không đến từ World Cup. Nó đến từ Forward, chương trình phát triển ra đời sau cuộc khủng hoảng quản trị năm 2026. Chu kỳ đầu tiên, giai đoạn 2026 đến 2026, có tổng ngân sách 1,079 tỷ USD. Chu kỳ thứ hai, 2026 đến 2026, nâng lên 1,6 tỷ USD, chia theo các hạng mục vận hành, dự án và đầu tư hạ tầng, kèm một khoản hỗ trợ cơ bản mà mỗi liên đoàn thành viên nhận đều đặn mỗi năm. Với một liên đoàn chỉ có vài chục nhân sự, khoản tiền đó là toàn bộ bộ máy, là tiền thuê sân, tiền trọng tài, tiền huấn luyện đội trẻ. Điều khoản nói rằng quan điểm quản trị sẽ không ảnh hưởng tới quyền lợi của các hiệp hội thành viên vì thế được đặt đúng chỗ nó cần được đặt: ngay cạnh chữ ký. Trong một lá thư được thiết kế để đọc trước đại hội, đó là câu quan trọng nhất với nhóm độc giả đông nhất. Cuộc rà soát độc lập mà lá thư đề nghị nghe như một nhượng bộ lớn. Về mặt kỹ thuật, nó không mới. Gói cải cách năm 2026, ra đời sau làn sóng truy tố hình sự nhắm vào các quan chức bóng đá, đã tạo ra Hội đồng FIFA với vai trò hoạch định chiến lược tách khỏi ban thư ký điều hành, đặt giới hạn nhiệm kỳ cho chủ tịch, lập Ủy ban Kiểm toán và Tuân thủ cùng một ủy ban rà soát độc lập. Nói cách khác, bộ khung cho việc tự soi mình đã tồn tại sáu năm trước khi lá thư được gửi đi. Vấn đề nằm ở chỗ khác: ai viết đề cương nhiệm vụ cho cuộc rà soát, ai chọn thành viên, và ai có quyền giải tán nó. Một cuộc rà soát do bên bị rà soát soạn đề cương là một bản tự đánh giá khoác thêm áo ngoài. Và đây là chi tiết mà phần lớn bản tin trong ngày bỏ qua: ông Neuendorf, người ký phát ngôn chỉ trích, cũng là thành viên Hội đồng FIFA, cơ quan ra quyết định chính của tổ chức. Người đặt câu hỏi về tính chính danh của bộ máy đang ngồi trong bộ máy đó, có ghế và có phiếu. Điều này không làm phát ngôn của ông mất giá trị. Nó chỉ đặt phát ngôn ấy vào đúng vị trí cấu trúc của nó. Kế hoạch bán 20 phần trăm cổ phần bản quyền thương mại là câu chuyện khác, và nó đáng được xử lý bằng dữ liệu thay vì bằng phản xạ đạo đức. Doanh thu của FIFA tập trung cực mạnh vào chu kỳ bốn năm gắn với World Cup; phần lớn nguồn thu của chu kỳ 2026 đến 2026 đến từ các hợp đồng truyền hình, tài trợ và bản quyền thương mại gắn với giải đấu đó. Bán một phần cổ phần trong một pháp nhân mới nắm các quyền ấy là cách đổi dòng tiền tương lai lấy tiền mặt hôm nay, một mô hình mà giới chủ câu lạc bộ ở châu Âu và châu Á đã dùng nhiều lần và đã trả giá nhiều lần. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các phòng họp báo của tôi, tôi từng ngồi ở khu vực dành cho báo chí khi một đội bóng lớn ở Trung Quốc vô địch giải quốc nội năm 2026 rồi bị giải thể vào tháng 2 năm 2026. Không ai trong phòng họp báo ngày hôm đó hỏi về bảng cân đối kế toán. Sân cỏ không nói dối — nhưng người ta thì có. Mỗi bản hợp đồng là một lời hứa có ngày hết hạn, và câu hỏi đúng dành cho FIFA nằm ở chỗ khác: bán hay không bán không quan trọng bằng ai nắm quyền định giá lại lần sau. Đối thủ của kế hoạch ấy phản đối vì lý do kiểm soát nhiều hơn vì lý do tiền bạc. Ai nắm quyền xếp lịch thi đấu, ai đàm phán bản quyền, ai ngồi trong phòng khi chu kỳ tiếp theo được định giá — đó mới là ba câu hỏi thật. Lá thư trả lời một câu hỏi về kiểm soát bằng một giải pháp về thủ tục. Thủ tục là thứ có thể rút lại. Quyền kiểm soát thì không. Phần khó nhất trong câu chuyện này không nằm ở FIFA. Nó nằm ở chỗ không có ứng viên. Các liên đoàn châu lục chỉ trích kế hoạch, gọi đó là hành động đơn phương, đòi thay đổi lãnh đạo. Nhưng để thay một chủ tịch, cần một cái tên. Cái tên đó phải đủ tầm để các liên đoàn lớn coi là nghiêm túc, đủ nổi tiếng với truyền thông toàn cầu, và đủ trung tính để không đe dọa khối phiếu của châu Phi, châu Á hay châu Đại Dương. Một người như vậy chưa xuất hiện. Phe đối lập buộc phải chuyển sang chiến lược thứ hai: không thay người, mà chặn tay. Chiến lược đó giải thích vì sao lá thư tồn tại vào đúng thời điểm này. Ở vị trí của ông Infantino, không có gì phải chứng minh cho số phiếu đã nằm trong tay. Nhưng có một thứ cần chứng minh cho các liên đoàn nhỏ, những người sẽ đọc lá thư và nghe thấy một thông điệp duy nhất đáng nhớ: dòng tiền phát triển vẫn chảy, bất kể ai nói gì trong tám tháng tới. Cách kể chuyện phổ biến là một vở hai vai: một chủ tịch cô độc đối đầu với liên minh các liên đoàn dân chủ. Cách kể đó dễ nghe và bỏ sót phần lớn cấu trúc. Sự bất đồng ở FIFA không có cơ chế. Nó chỉ có thông cáo. Muốn phản đối một chủ tịch, một liên đoàn có hai lựa chọn: gửi thư hoặc bỏ phiếu. Muốn bỏ phiếu chống, phải có ứng viên. Muốn có ứng viên, phải có một người sẵn sàng đánh đổi vị trí quản trị hiện tại của mình. Không có kênh nào để phản đối mà không đi qua một trong hai cửa đó. Khi thiếu kênh, phản đối biến thành tiếng ồn, và tiếng ồn thì không đếm được thành phiếu. Điều đáng chú ý là bên đòi cải tổ cũng đi qua đúng con đường ấy. UEFA đã thông qua thể thức mới của các cúp châu Âu, mở rộng từ 32 lên 36 đội từ mùa giải 2026-2026 theo hệ Thụy Sĩ, tại cuộc họp ở Vienna tháng 5 năm 2026. Thể thức ấy làm tăng số trận, tăng doanh thu, và tăng khoảng cách giữa nhóm câu lạc bộ lớn với phần còn lại. Cách phân phối tiền của bóng đá châu Âu cũng vận hành theo logic tương tự: phần lớn rơi vào một nhóm nhỏ, quyết định bởi một nhóm nhỏ. Nói ra điều này không nhằm hạ thấp tính chính đáng trong chỉ trích của ông Neuendorf. Nó nhằm chỉ ra rằng lời chỉ trích đang dùng một chuẩn mực mà bên chỉ trích cũng chưa tự đáp ứng. Ngay tại Đức, liên đoàn nội địa cũng đang xử lý các vấn đề nội bộ về cấu trúc giải đấu và dòng tiền, và bản thân ông Neuendorf vừa nhận vị trí chủ tịch trong một giai đoạn chuyển giao đầy sức ép. Cách hiểu sai thứ hai là đọc lá thư như một sự thừa nhận. Ông Neuendorf nói FIFA “dường như đã nhận ra rằng thay đổi là tất yếu”, rồi ngay lập tức nói thêm rằng ông Infantino dứt khoát không phải người phù hợp để dẫn dắt quá trình cải tổ và đã đánh mất mọi uy tín. Hai câu đó ghép lại cho thấy điều được yêu cầu không phải là một cơ chế mới, mà là một con người mới. Không có cơ chế nào để trao một con người mới, và cũng không có cơ chế nào để ép buộc cải tổ. Cả lời đề nghị và lời đòi hỏi cùng trôi trong khoảng trống ấy cho tới tháng 3 năm 2026. Im lặng cũng là dữ liệu. Trong khách sạn của đội, im lặng cũng là một phát ngôn chính thức. Có 211 liên đoàn nhận thư. Số liên đoàn công khai trả lời trong hai ngày đầu rất nhỏ. Phần lớn chờ xem khối của mình đi về đâu trước khi nói câu gì, và cách họ chờ đợi nói nhiều hơn nội dung họ sẽ nói. Dữ liệu chỉ giữ nhịp — cảm xúc mới là người hát. Nhưng trong câu chuyện quản trị, nhịp mới là thứ quyết định, và có bốn điểm đáng theo dõi trước đại hội tháng 3 năm 2026. Ai soạn đề cương nhiệm vụ của cuộc rà soát, và đề cương đó có được công bố cho 211 liên đoàn thành viên hay không. Ai có quyền bổ nhiệm và bãi miễn thành viên hội đồng rà soát. Các liên đoàn châu lục có đi hết con đường từ thông cáo sang một cái tên ứng viên hay không. Và liệu mức ngân sách của chu kỳ Forward tiếp theo có xuất hiện trong cùng một lá thư hay không, bởi đó sẽ là dấu hiệu cho thấy thời điểm nào được chọn để bỏ phiếu thay vì để thảo luận. Nếu cả bốn câu trả lời đều rơi vào tay người đang giữ ghế, lá thư ngày 19 tháng 9 năm 2026 sẽ được ghi nhớ như một văn bản hành chính nhạt nhòa trong hồ sơ của một tổ chức vốn quen với những văn bản như thế. Còn nếu một trong bốn câu trả lời thoát ra ngoài tầm tay ấy, lịch sử quản trị của bóng đá thế giới sẽ có thêm một chương mới, và chương đó sẽ được viết bởi những liên đoàn mà truyền thông châu Âu hiếm khi gọi tên.